آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶/۲۴. مهلتها و نرخها مطابق قوانین و بخشنامههای تا این تاریخ است؛ سازمان امور مالیاتی گاهی مهلتها را با اطلاعیه تمدید میکند. این نوشته راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ مالیاتی را نمیگیرد.
ارزش افزوده مالیاتی است که شرکت شما از مشتری میگیرد و به دولت میرساند، منهای آنچه خودتان بابت خریدها پرداختهاید. همین «منهای» است که همهچیز را پیچیده میکند: کدام خرید اعتبار دارد، کدام فروش معاف است، و چرا عدد اظهارنامه با دفاتر نمیخواند. این راهنما هر چهار دورهای که در سال باید اظهارنامه بدهید را از ابتدا توضیح میدهد.
چه کسانی و در چه دورههایی
هر شخصی که در نظام مالیات بر ارزش افزوده ثبتنام کرده — عملاً همهٔ شرکتهای ثبتشده و مشاغل فراخوانشده — باید برای هر دورهٔ سهماهه اظهارنامه بدهد، حتی اگر در آن دوره فروشی نداشته باشد. دورهها همان فصلهای سالاند و اظهارنامهٔ هر دوره باید ظرف ۱۵ روز پس از پایان دوره تسلیم و مالیات آن پرداخت شود.
| دوره | مهلت تسلیم و پرداخت |
|---|---|
| بهار ۱۴۰۵ (فروردین تا خرداد) | ۱۵ تیر ۱۴۰۵ |
| تابستان ۱۴۰۵ (تیر تا شهریور) | ۱۵ مهر ۱۴۰۵ |
| پاییز ۱۴۰۵ (مهر تا آذر) | ۱۵ دی ۱۴۰۵ |
| زمستان ۱۴۰۵ (دی تا اسفند) | ۱۵ فروردین ۱۴۰۶ (معمولاً با اطلاعیه تمدید میشود) |
نرخ و محاسبه
نرخ مالیات و عوارض ارزش افزوده در سالهای اخیر روی هم ده درصد بوده است؛ نرخ هر سال در قانون بودجهٔ همان سال تعیین میشود و کالاهای خاص (مثل دخانیات و سوخت) نرخهای جدا دارند. محاسبهٔ اظهارنامه ساده است:
مالیات قابل پرداخت = مالیات و عوارض فروشهای مشمول − اعتبار مالیات خریدهای مشمول
اگر اعتبار خرید بیشتر از مالیات فروش باشد (مثلاً در دورهای که تجهیزات خریدهاید)، اضافهپرداختی به دورهٔ بعد منتقل یا با درخواست، مسترد میشود. برای شرکت کوچک، انتقال به دورهٔ بعد معمولاً سادهتر از استرداد است.
کدام خرید اعتبار دارد
- خرید صورتحساب معتبر داشته باشد: صورتحساب الکترونیکی که در کارپوشهٔ سامانهٔ مؤدیان شما نشسته و تأییدش کردهاید، یا (برای فروشندگان هنوز مشمولنشده) فاکتور با شمارهٔ اقتصادی و مشخصات کامل فروشنده.
- خرید به فعالیت مشمول شرکت مربوط باشد. خریدهایی که صرف فروشهای معاف میشوند اعتبار ندارند و اگر فعالیت مختلط دارید، اعتبار به نسبت تسهیم میشود.
- مالیات در صورتحساب جدا نشان داده شده باشد؛ فاکتوری که «با احتساب ارزش افزوده» نوشته و رقمش را تفکیک نکرده، اعتبار نمیدهد.
خرید بدون فاکتور معتبر یعنی ده درصدی که به فروشنده پرداختهاید و پس نمیگیرید. برای بسیاری از شرکتهای کوچک، این بزرگترین نشت مالیاتی سال است — بزرگتر از هر جریمهای.
فروش معاف و صادرات
فهرست کالاها و خدمات معاف در خود قانون آمده (بخشی از مواد غذایی اساسی، خدمات درمانی و آموزشی، و مانند آن) و صادرات نرخ صفر دارد — یعنی مالیات نمیگیرید ولی اعتبار خریدهایتان را پس میگیرید. فروش معاف را هم باید در اظهارنامه اعلام کنید؛ اعلام نکردنش یکی از اشتباههای رایج است چون «مالیاتی ندارد» به نظر میرسد.
اظهارنامهٔ پیشپرشده
از وقتی صورتحسابها به سامانهٔ مؤدیان میروند، اظهارنامهٔ ارزش افزوده با جمع صورتحسابهای فروش ارسالی و صورتحسابهای خرید تأییدشدهٔ شما پیشپر میشود. این یعنی سه چیز:
- عددی که سازمان دارد، عدد مبناست. اگر دفاتر شما با آن فرق دارد، اول باید بفهمید چرا — نه اینکه عدد دفاتر را در اظهارنامه بنویسید.
- صورتحساب خریدی که در کارپوشه تأیید نکردهاید، در اعتبار شما نیست.
- فروشی که با فاکتور دستی انجام شده و به سامانه نرفته، در اظهارنامه نیست و اگر خودتان اضافه کنید، عملاً اعلام کردهاید که صورتحساب الکترونیکی صادر نکردهاید.
جریمهها
قانون برای تسلیم نکردن اظهارنامه در مهلت، جریمهٔ درصدی از مالیات دوره، و برای تأخیر در پرداخت، جریمهٔ ماهانه تعیین کرده است؛ ارقام دقیق در قانون مالیات بر ارزش افزوده (مصوب ۱۴۰۰) آمده و در اطلاعیههای سازمان تکرار میشود. نکتهٔ عملی: اظهارنامهٔ بهموقع حتی با پرداخت دیرتر، جریمهٔ کمتری از اظهارنامهٔ دیر دارد. اگر نقد ندارید، اظهارنامه را بدهید و برای پرداخت درخواست تقسیط کنید.
اشتباههای رایج
- اعتبار خرید بدون فاکتور معتبر. در رسیدگی برگشت میخورد و جریمه هم دارد.
- اظهارنامهٔ صفر برای دورهٔ بدون فروش. درست است که باید داد، ولی خریدهای آن دوره را فراموش نکنید — اعتبارشان منتقل میشود.
- اعداد اظهارنامه با گزارش فصلی مادهٔ ۱۶۹ نمیخواند. گزارش فصلی یک ماه بعد از همین اعداد ساخته میشود؛ هر دو را از فاکتورهای ثبتشده بسازید.
- مالیات و عوارض قاطی هم. در اظهارنامه دو ردیف جدا هستند و به دو حساب جدا پرداخت میشوند.
- مهلت ۱۵ فروردین. سالهاست تمدید میشود، ولی هر سال تا اطلاعیه نیامده، مهلت قانونی همان ۱۵ فروردین است.
این نوشته راهنمای عمومی است و جای مشاورهٔ مالیاتی یا حقوقی را نمیگیرد. مهلتها و نرخها از متن قانون و آییننامههای اجرایی نقل شدهاند و با اطلاعیهٔ سازمان امور مالیاتی یا سازمان تأمین اجتماعی ممکن است تغییر یا تمدید شوند؛ پیش از اقدام، اطلاعیهٔ روز را ببینید.
اظهارنامهٔ ارزش افزوده در دفترنگار از روی فاکتورهای فروش و خرید هر دوره ساخته میشود — مشمول و معاف جدا، اعتبار خرید فقط برای فاکتورهای معتبر — و سررسید هر دوره در تقویم تکالیف یادآوری میشود.
همهٔ مقالات مقالات تکالیف قانونی
